همه چیز درباره پوست و مراقبت از آن
همانطور که گفته شد پوست بزرگترین اندام بدن است و مرز اصلی بین محیط داخلی و محیط خارجی بدن میباشد. این اندام بزرگ تقریبا 15% از وزن بدن را تشکیل میدهد و بر خلاف چیزی که در ظاهر به نظر میرسد، یک اندام پیچیده با عملکردهای بسیار زیاد و مهم میباشد.
پوست از چند لایه تشکیل شده است؟ (شرح ساختمان پوست به زبان ساده)
اگر بخواهیم آناتومی پوست انسان را به زبان ساده توضیح دهیم، میتوانیم بگوییم که پوست به طور کلی از سه لایه تشکیل شده است: اپیدرم، درم و هیپودرم.
اپیدرم
اپیدرم همان خارجیترین لایه پوست است که از دو بخش زنده و مرده تشکیل شده است. در عمقیترین قسمت اپیدرم، غشاء پایه یا لایه بازال وجود دارد که محل زایش سلولهای پوستی جدید است. این سلولهای پوستی که کراتینوسیت نام دارند، از طریق تقسیم سلولی در محل غشاء پایه تولید میشوند و سپس در یک مسیر به سمت بالا (به سمت سطح پوست) شروع به حرکت میکنند.
سلولهای کراتینوسیت در واقع سلولهای زندهای هستند که در بخش زنده اپیدرم وجود دارند. اما این سلولها در مسیر حرکت خود به سلولهای مرده به نام کورنئوسیت تبدیل میشوند که لایه شاخی یا همان لایه مرده سطح پوست را تشکیل میدهند.
لایه شاخی خارجیترین لایه اپیدرم است که حاوی سلولهای مرده کورنئوسیت و مایع بین سلولی میباشد. این لایه از پوست در برابر عوامل خارجی محافظت میکند و مانع از تبخیر رطوبت میشود.
در نهایت سلولهای مرده لایه شاخی از سطح پوست جدا شده و سلولهای جدید جایگزین آنها میشوند. این چرخه که دائما در حال تکرار است، گردش سلولی نام دارد.
درم
در زیر ایپدرم لایهای به نام درم وجود دارد که بزرگترین لایه از ساختمان پوست میباشد و توسط غشاء پایه از اپیدرم جدا میشود. این لایه اجزاء زیادی را در خود جای داده است مانند غدد چربی، فولیکولهای مو، رگهای خونی و رشتههای پروتئینی کلاژن و الاستین.
رگهای خونی فراوانی که در لایه درم وجود دارند، مواد غذایی لازم را به این لایه میرسانند. سپس این مواد غذایی از طریق غشاء پایه وارد لایه اپیدرم میشوند. بنابراین در روند ترمیم و بازسازی لایه سطحی پوست، غشاء پایه و درم نقش بسیار مهمی دارند و با رساندن مواد غذایی لازم، به روند بازسازی و نوسازی سلولی بسیار کمک میکنند.
رشتههای کلاژن و الاستین نیز هر دو جزء مهمترین پروتئینهای ساختاری در پوست هستند که توسط سلولهای فیبروبلاست تولید میشوند. کلاژن وظیفه حفظ استحکام پوست را بر عهده دارد و الاستین مسئول حفظ خاصیت ارتجاعی یا کشسانی پوست است.
هیپودرم
هیپودرم در واقع یک لایه تشکیل شده از سلولهای چربی ساز است که در زیر لایه درم قرار دارد. این لایه پوست را به ماهیچه و استخوان متصل میکند و سلولهای چربی ساز آن با تولید چربی، به پوست حجم میدهند و باعث پرشدن پوست میشوند.
آیا ساختار پوست در کل بدن یکسان است؟
یک نکته مهم و جالب که در بحث همه چیز درباره پوست باید بدانید، تفاوت پوست در نقاط مختلف بدن است. در واقع ساختمان و لایههای پوست در همه نقاط بدن یکسان میباشد اما تفاوت اصلی در ضخامت آن است.
به عنوان مثال پوست دور چشم و یا پوست لبها نازکتر از دیگر قسمتهای صورت میباشد و پوست صورت نیز از پوست بدن نازکتر است.
در بدن نیز بعضی قسمتها مانند ناحیه ژنیتال، پوست نازکتر و حساستری دارند و بعضی قسمتها مانند آرنج یا زانو، پوستشان ضخیمتر است.
مسلما هر چه پوست نازکتر باشد، حساستر و آسیب پذیرتر است. به همین علت محصولات مراقبتی بدن برای صورت مناسب نیستند و کرمهای صورت را نیز نباید به دور چشم بزنید مگر آنکه روی خود محصول قید شده باشد.
نقش پوست در بدن چیست؟ (همه چیز درباره پوست و وظایف آن)
محافظت از بدن در برابر پاتوژنها
پوست به عنوان یک سد دفاعی از ورود پاتوژنها مانند باکتریها، ویروسها و قارچهای بیماری زا به درون بدن جلوگیری میکند. روی سطح پوست ما تعدادی باکتری مفید تحت عنوان فلور نرمال زندگی میکنند که با ترشح ترکیبات ضد میکروب، عوامل مهاجم و بیگانه را از بین میبرند.
همچنین چربی که توسط غد چربی ترشح میشود و به سطح پوست میآید، به علت داشتن خاصیت اسیدی میتواند باکتریهای مضر را از بین ببرد.
علاوه بر اینها سلولهای کراتینوسیت در لایه اپیدرم پوست، ترکیبات پپتیدی ترشح میکنند که خاصیت ضد باکتریایی، ضد قارچ و ضد ویروس دارند. سلولهای ایمنی به نام سلولهای لانگرهانس نیز در لایه اپیدرم وجود دارند که جزئی از سیستم ایمنی هستند و با ارسال سیگنال، از بدن در برابر ورود پاتوژنها محافظت میکنند.
جلوگیری از تبخیر آب
یکی از مهمترین وظایف پوست، حفظ آب بدن و جلوگیری از به هدر رفتن آن است. همانطور که میدانید همه اندامهای داخلی بدن برای داشتن عملکرد طبیعی، به آب کافی نیاز دارند و پوست با جلوگیری از تبخیر آب، به حفظ سلامتی بدن بسیار کمک میکند.
پوشاندن اندامهای داخلی و محافظت از آنها
پوست ما همه اندامهای داخلی را دربرگرفته و از آنها در برابر عوامل خارجی محافظت میکند. پوست در واقع سپر بلای اندامهای داخلی بدن است تا در اثر آسیبهای محیطی، صدمهای به آنها وارد نشود.
درک و احساس محرکهای خارجی
پوست دارای گیرندههای حسی بسیار قوی است که به واسطه آنها میتوانیم محرکهای محیطی مختلف مانند تغییرات دما، تغییرات فشار و درد را احساس کنیم و از طریق حس لامسه با محیط اطرافمان در ارتباط باشیم.
گیرندههای حسی پوست در واقع یک مکانیسم دفاعی بسیار مهم محسوب میشوند چرا که به واسطه آنها میتوانیم از خودمان در برابر عوامل محیطی محافظت کنیم. به عنوان مثال اگر گرما یا سرما را نمیتوانستیم احساس کنیم، در موارد شدید هر دو عامل منجر به آسیب جدی یا حتی مرگ میشدند.
علاوه بر این، گیرندههای حسی روی توانایی برقراری ارتباط و انتقال احساسات نیز بسیار موثر هستند. فقط یک لحظه تصور کنید که حس لامسه نداشتید؛ قطعا تصورش نیز بسیار وحشتناک است!
محافظت در برابر آسیب اشعههای UV
شاید فکر کنید که همه چیز درباره پوست را میدانید؛ اما چیزی که احتمالا نمیدانید این است که پوست ما قدرت محافظت در برابر آفتاب یا همان اشعههای UV را دارد!!
در لایه خارجی پوست یعنی اپیدرم، سلولهایی به نام ملانوسیت وجود دارند که حاوی رنگدانه ملانین هستند. رنگدانه ملانین به پوست رنگ میدهد و هر چه مقدار آن بیشتر باشد، رنگ پوست تیرهتر است.
این رنگدانه همچنین به عنوان یک ضد آفتاب طبیعی عمل میکند و با جذب و خنثی کردن اشعههای UV، از آسیب به سلولهای پوستی که میتواند منجر به پیری و یا سرطان پوست شود، جلوگیری میکند.
دقیقا به همین علت است که آفتاب گرفتن باعث تیره شدن رنگ پوست میشود زیرا پوست برای محافظت از خودش، ملانین بیشتری تولید میکند که منجر به برنزه شدن پوست میشود.
ترشح عرق
جالب است بدانید که تعریق فواید بسیار زیادی برای پوست دارد و این یکی از مهمترین وظایف پوست برای حفظ سلامتی بدن است. به واسطه عرق کردن، بدن خنک میشود و دمای آن کاهش پیدا میکند. همچنین بسیاری از سموم بدن از طریق تعریق دفع میشوند.
سنتز ویتامین D
بخش زیادی از ویتامین D مورد نیاز بدن از طریق پوست و در برابر آفتاب تولید میشود. ویتامین D فواید بسیار زیادی برای بدن دارد. به عنوان مثال برای حفظ سلامتی استخوانها، جلوگیری از سرطان پوست، تنظیم عملکرد سیستم ایمنی و کنترل علائم بیماریهای پوستی مانند پسوریازیس و درماتیت آتوپیک، بسیار مهم و حیاتی است.
با افزایش سن چه تغییراتی در پوست ایجاد میشود؟
روند پیری یک پروسه بسیار پیچیده است و مسلما نمیتوان همه چیز درباره پوست و تغییرات آن را عنوان کرد. اما تعدادی از مهمترین اتفاقاتی که با گذر زمان در پوست رخ میدهند عبارتند از:
کاهش ضخامت لایه اپیدرم
با افزایش سن، لایه اپیدرم پوست نازک و نازکتر میشود که نتیجه این اتفاق افزایش حساسیت و آسیب پذیری پوست، کاهش مقاومت طبیعی آن در برابر آسیبهای محیطی و تبخیر بیشتر رطوبت است.
کاهش سنتز کلاژن و الاستین
همانطور که گفته شد کلاژن و الاستین دو پروتئین ساختاری مهم در پوست هستند که مسئول حفظ استحکام و الاستیسیته پوست میباشند. اما متاسفانه سنتز این دو پروتئین با افزایش سن کاهش مییابد و در سنین بین 28 تا 30 سالگی متوقف میشود. نتیجه این اتفاق بروز چین و چروکها، شل شدن و افتادگی پوست به مرور زمان است.
از طرفی عواملی مانند تابش آفتاب، دود سیگار، آلودگیهای محیطی و … باعث تخریب کلاژن و الاستین باقی مانده در پوست میشوند و روند پیری پوست را تسریع میکنند.
بروز لکههای پیری
لکههای پیری یکی از بارزترین علائمی هستند که با افزایش سن ایجاد میشوند و عامل اصلی بروز آنها، تابش آفتاب است. همانطور که میدانید یکی از مهمترین عوارض آفتاب برای پوست، بروز لکههای تیره میباشد. در سنین بالا این لکهها تحت عنوان لکههای پیری یا لکههای سن در اثر سالها تماس پوست با اشعههای UV ایجاد میشوند.
کاهش فعالیت غدد چربی
هر چه سن بالاتر میرود، فعالیت غدد چربی پوست کمتر شده و در نتیجه پوست بیشتر مستعد خشکی میشود. خشکی پوست همچنین یکی از عواملی است که روند پیری را تسریع میکند زیرا چین و چروکها روی پوست خشک بسیار سریعتر ظاهر میشوند.
کاهش ضخامت لایه هیپودرم
هیپودرم عمقیترین لایه است که پوست را به ماهیچه و استخوان متصل میکند. با افزایش سن این لایه تحلیل میرود و ضخامت آن کاهش مییابد. به دنبال این اتفاق، قدرت اتصال پوست به ماهیچه و استخوان کمتر میشود. در واقع پوست تکیه گاه خود را از دست میدهد و در نتیجه شل و افتاده میشود. همچنین توانایی سلولهای چربی ساز برای تولید چربی کاهش مییابد و باعث میشود تا پوست حجم طبیعی خود را از دست بدهد.
این اتفاق پیامد دیگری نیز به دنبال دارد؛ بافت چربی یا همان لایه هیپودرم به عنوان یک عایق عمل کرده و از به هدر رفتن حرارت بدن جلوگیری میکند. کاهش ضخامت این لایه باعث میشود تا توانایی بدن برای حفظ دمای خود کاهش یابد و دچار افت دما شود.
کاهش میزان تعریق
علاوه بر غدد چربی، فعالیت غدد ترشح کننده عرق نیز با افزایش سن کاهش مییابد که نتیجه آن تعریق کمتر است. در نتیجه توانایی بدن برای تنظیم دما و دفع سموم کمتر میشود.
کاهش قدرت ترمیم و بازسازی پوست
به طور کلی با افزایش سن، قدرت و سرعت تقسیم سلولی کاهش مییابد و همین امر منجر به کند شدن روند ترمیم و بازسازی پوست میشود. این توانایی پوست ممکن است در سنین بالا تا 4 برابر کمتر شود!!
چگونه از پوست خود مراقبت کنیم؟ (صفر تا صد مراقبت از پوست)
تا اینجای مطلب با همه چیز درباره پوست از ساختار گرفته تا وظایف و عملکرد آن آشنا شدهاید. اما سوال اصلی اینجاست که چگونه میتوانیم از پوستمان که اینقدر در زیبایی و سلامتی ما تاثیرگذار است، مراقبت کنیم؟ در ادامه مطلب با ما همراه باشید تا با نکات و روشهای مراقبت از پوست کاملا آشنا شوید.
مراقبتهای داخلی
نوشیدن آب کافی در طول روز
آبرسانی به پوست یکی از مهمترین نکاتی است که برای داشتن پوست سالم و زیبا باید انجام دهید. آبرسانی به پوست باید از داخل و خارج انجام شود. بنابراین نوشیدن حداقل 8 لیوان آب در طول روز برای حفظ سلامتی پوست بسیار مفید است و به تنظیم عملکرد دیگر اندامهای داخلی نیز کمک میکند.
تغذیه سالم
نوع تغذیه شما و رژیم غذایی که دارید، به وضوح در کیفیت و ظاهر پوستتان مشهود است. اگر میخواهید پوستی جوان، شاداب و باطراوت داشته باشید، به تغذیه سالم اهمیت دهید و از خوردن غذاهای فرآوری شده، فست فود و شیرینیجات تا حد امکان پرهیز کنید.
در عوض میوهها و سبزیجاتی که سرشار از ویتامین و آنتی اکسیدان هستند، در رژیم غذایی خود قرار دهید. مصرف آب میوه و سبزیجات برای تامین آب مورد نیاز پوست نیز بسیار مفید است و حتی طبق تحقیقات انجام شده، مفیدتر از آب آشامیدنی میباشد.
خواب کافی و باکیفیت
نداشتن خواب کافی و باکیفیت به روشهای مختلف روی سلامتی پوست تاثیر منفی دارد. به عنوان مثال در شرایط کم خوابی، میزان کلاژن سازی در پوست کاهش مییابد؛ پروتئینی که برای حفظ استحکام و جوانی پوست بسیار مهم است.
علاوه بر این کم خوابی، سیستم گردش خون را تحت تاثیر قرار داده و جریان خون را کاهش میدهد. در نتیجه خون رسانی و اکسیژن رسانی به سلولهای پوستی کمتر شده و پوست کدر و بیحال به نظر میرسد.
همچنین زمانی که بدن دچار کمبود خواب است، میزان هورمون کورتیزول افزایش مییابد که تاثیرات منفی زیادی دارد. یکی از پیامدهای آن، افزایش فعالیت غدد چربی، ترشح چربی بیشتر و بروز آکنه است!
بنابراین داشتن خواب کافی و باکیفیت بسیار بیشتر از آنچه که فکر میکنید، روی سلامتی پوست تاثیرگذار است. به عنوان مثال زمانی که در خواب عمیق هستید، میزان هورمونهای رشد در بدن به اوج خود میرسد که برای ترمیم و بازسازی پوست بسیار مهم هستند.
مصرف مکملهای تقویتی
امروزه مکملهای زیادی برای تقویت سلامتی پوست به بازار آمدهاند. هر کدام از این مکملها، ئیژگیها و روش مصرف خاص خود را دارند. اگر شما نیز شرایط استفاده از این مکملها را دارید، قطعا مصرف آنها میتواند به حفظ جوانی و زیبایی پوستتان بسیار کمک بکند.
مراقبتهای خارجی
پاکسازی منظم و اصولی پوست
بسیاری از افراد پاکسازی پوست را همان شستشوی صورت با آب میدانند و یا نهایتا از یک شوینده صورت نیز استفاده میکنند! اما این کافی نیست زیرا پاکسازی صحیح و اصولی پوست سه مرحله دارد:
- استفاده از پاک کننده آرایشی مانند میسلار واتر (در صورت داشتن آرایش یا ضدآفتاب رنگی)
- شستشوی صورت با شوینده
- استفاده از تونر
اگر آرایش یا ضدآفتاب رنگی نداشته باشید، میتوانید مرحله اول را حذف کنید و فقط از شوینده و تونر برای پاکسازی صورتتان استفاده کنید. این مراحل را باید دو مرتبه در طول روز یعنی صبح و شب انجام دهید و هر روز تکرارش کنید. به شما قول میدهیم که بعد از مدتی، تاثیر مثبت آن را به وضوح روی پوستتان مشاهده خواهید کرد.
استفاده از آبرسان و مرطوب کننده
در مطالب قبلی گفتیم که رطوبت کافی تا چه اندازه برای حفظ جوانی و سلامتی پوست مهم است و راههای آبرسانی به پوست از داخل را معرفی کردیم. در کنار انجام روشهای گفته شده، حتما هر روز (صبح و شب) از آبرسان و مرطوب کننده مناسب نوع پوستتان نیز استفاده کنید.
به خاطر داشته باشید که هر چقدر در طول روز آب بنوشید، پوست شما برای تامین رطوبت مورد نیازش همچنان به آبرسان و مرطوب کننده نیاز دارد!
استفاده روزانه از ضد آفتاب
مهمترین نکتهای که در بحث همه چیز درباره پوست و مراقبت از آن باید بدانید، استفاده از ضد آفتاب است. اشعههای فرابنفش خورشید تاثیرات منفی زیادی روی پوست دارند و میتوانند باعث پیری زودرس، بروز لکههای قهوهای و حتی سرطان پوست شوند.
بنابراین اگر به جوانی و سلامتی پوست خود اهمیت میدهید، هر روز بدون استثنا از ضد آفتاب استفاده کنید حتی در روزهای ابری و بارانی!
لایه برداری منظم
تجمع سلولهای مرده روی پوست، روند پیری آن را تسریع میکند، شادابی و طراوت پوست را از بین میبرد، باعث بروز آکنه میشود و از نفوذ و جذب کامل محصولات مراقبتی نیز جلوگیری میکند.
به همین علت باید در طول هفته، دو تا سه مرتبه پوست خود را لایه برداری کنید تا این سلولهای مرده از بین بروند، سلولهای جدید و سالم جایگزین شوند و به طور کلی سرعت گردش سلولی افزایش یابد.
لایه برداری منظم به مرور زمان باعث داشتن پوستی شادابتر، شفافتر و جوانتر میشود.
استفاده از محصولات ضد پیری در سن مناسب
فرآیند پیری پوست کاملا اجتناب ناپذیر است؛ ولی اگر نکات گفته شده را رعایت کنید و در سن مناسب، استفاده از محصولات ضد پیری را آغاز کنید، قطعا میتوانید سرعت روند پیری را کاهش دهید و در سنین بالا، پوست زیباتر و جوانتری نسبت به هم سن و سالان خود داشته باشید.
سایر نکاتی که باید رعایت کنید:
ورزش
ورزش منظم به تنظیم عملکرد همه اجزاء بدن کمک میکند و قطعا روی سلامتی و جوانی پوست نیز تاثیرگذار است.
مدیتیشن
استرس و مشغله زندگی روزمره به نوبه خود تاثیرات منفی زیادی روی سلامتی پوست دارد و باید هر کاری که باعث کاهش و کنترل استرس در شما میشود را انجام دهید. یکی از روشهای موثر برای مقابله با استرس، انجام مدیتیشن است.
ماساژ صورت و گردن
ماساژ منظم صورت و گردن از بروز چین و چروکها، افتادگی و شل شدن پوست تا حدودی جلوگیری میکند. بنابراین حتما در طول روز کمی برای ماساژ پوست صورت و گردن خود وقت بگذارید.
استفاده از ماسکهای صورت
ماسکهای صورت به عنوان یک محصول مکمل در کنار دیگر محصولات روتین پوستی به حفظ زیبایی و شادابی پوست بسیار کمک میکنند. توصیه میشود حتما از این ماسکها را در روتین پوستی خود استفاده کنید.
عدم مصرف سیگار، قلیان و مشروبات الکلی
تاثیرات منفی هر کدام از این موارد روی سلامتی بدن از لحاظ علمی کاملا به اثبات رسیده و در دراز مدت، زیبایی و سلامتی پوست را نیز تحت تاثیر قرار میدهند. بنابراین از مصرف دخانیات و مشروبات الکلی پرهیز کنید تا جوانی و شادابی پوستتان به خطر نیفتد.
استفاده از دستگاه بخور
حتما تا حالا متوجه شدهاید که در هوای مرطوب و شرجی، پوست صورت و بدنتان چقدر نرمتر و شادابتر است. برای آنکه این لطافت و طراوت پوستتان همیشگی باشد، در محیط داخل خانه یا محل کار حتما از دستگاه بخور استفاده کنید به ویژه در فصل پاییز و سرما که هوا سرد و خشک است.
شستشوی صورت و بدن با آب ولرم
شستشوی صورت و بدن با آب داغ باعث از بین رفتن چربی مفید پوست میشود. بنابراین هنگام شستشوی صورت و موقع استحمام حتما از آب ولرم استفاده کنید.
فیشیال پوست
در فیشیال صورت، پوست شما پاکسازی، لایه برداری، آبرسانی و منافذ مسدود شده آن کاملا تخلیه میشوند. همه افراد با هر نوع پوستی، هر چند وقت یک بار به فیشیال نیاز دارند تا پوستشان جانی دوباره بگیرد. به شما نیز توصیه میکنیم هر چند وقت یک بار، فیشیال صورت را انجام دهید تا تاثیرات مثبت آن را ببینید.
دیدگاه خود را بنویسید